Kalendarium życia Hugona Kołłątaja

 

1 kwietnia 1750 – narodziny Hugona Kołłątaja w Dederkałach Wielkich na Wołyniu w średniozamożnej rodzinie szlacheckiej Antoniego herbu Kotwica i Marianny z  Mierzeńskich; chrzest w kościele OO. Reformatów w Dederkałach Wielkich (3 maja)

1756 – przeprowadzka rodziny Kołłątajów do Niecisławic w województwie sandomierskim

1757 – początek nauki Hugona Kołłątaja w Pińczowie w szkole, która pozostawała pod zwierzchnictwem Uniwersytetu Krakowskiego (tzw. kolonia akademicka)

1761 – przybycie na dalszą naukę do Krakowa i od października zamieszkanie w Bursie Prawników (miejsce z fundacji Garwaskiego); brak wpisu w metryce studentów Uniwersytetu oraz w metrykach Szkół Nowodworskich może oznaczać, że nauki pobierał prywatnie

1764 – decyzja o wstąpieniu do stanu duchownego

1767 – uzyskanie niższych święceń kapłańskich (13 czerwca)

1768 – domniemana data uzyskania przez Hugona Kołłątaja stopnia doktora flozofi Uniwersytetu Krakowskiego; o uzyskanych przez Kołłątaja stopniach naukowych brak bezpośrednich dowodów w aktach uniwersyteckich

1769 – wyjazd za granicę z myślą o dalszej edukacji

1771-1775 – pobyt w Wiedniu, Rzymie, Bolonii, Neapolu; istnieje domysł, że Kołłątaj uzyskał wówczas stopnie doktora teologii i obojga praw, którymi posługiwał się okazjonalnie w późniejszym czasie

1773 – otrzymanie od papieża Klemensa XIV prowizji (nominacji) na kanonię w kapitule katedralnej krakowskiej

1775 – powrót do Krakowa; objęcie kanonii w kapitule krakowskiej (8 października); przyjęcie wyższych święceń kapłańskich (1 listopada)

1776 – prymicje w kościele OO. Reformatów w rodzinnych Dederkałach Wielkich (10 stycznia); opracowanie pierwszych projektów reformy Uniwersytetu Krakowskiego i początek współpracy z Komisją Edukacji Narodowej; przyjęcie w poczet członków Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych (4 września)

1777 – nominacja na „delegata do wizyty” Uniwersytetu Krakowskiego z ramienia Komisji Edukacji Narodowej (1 kwietnia); przybycie do Krakowa i rozpoczęcie wizytacji uczelni (15 maja)

1777-1780 – reforma Szkół Nowodworskich i Wydziału Filozofcznego, przygotowanie do reformy całego Uniwersytetu, uporządkowanie archiwum i biblioteki uniwersyteckiej, usprawnienie zarządzania majątkiem uczelni

29 września 1780 – przekształcenie Uniwersytetu Krakowskiego w Szkołę Główną Koronną – gruntowna reforma uczelni

1781 – spory z przeciwnikami reformy i częścią duchowieństwa krakowskiego; proces przed sądem biskupa Kajetana Sołtyka i wyjazd z Krakowa do Warszawy

1782 – oczyszczenie Kołłątaja z zarzutów i na prośbę profesorów Głównej przywrócenie go do funkcji wizytatora; wybór na rektora Szkoły Głównej Koronnej (22 lipca)

21 stycznia 1783 – inauguracja rektoratu; Kołłątaj odbiera insygnia władzy rektorskiej i obejmuje urząd

1783-1786 – kontynuacja reformy Szkoły Głównej, m.in. budowa Kolegium Fizycznego (obecnie Kolegium Kołłątaja), rozwój Szkoły Lekarskiej i Ogrodu Botanicznego

1786 – koniec rektoratu i wyjazd do Warszawy; król Stanisław August Poniatowski odznacza Kołłątaja orderem św. Stanisława

1787 – odkupienie i objęcie urzędu referendarza litewskiego

1788 – początek obrad Sejmu Wielkiego; Kołłątaj angażuje się w dzieło reformy Rzeczypospolitej

1788-1789 – publikacja dzieła Anonima listów kilka adresowanych do marszałka sejmu Stanisława Małachowskiego, z propozycjami reform ustrojowych, społecznych i gospodarczych; Kołłątaj skupia wokół siebie grupę publicystów tworzących tzw. Kuźnicę Kołłątajowską

1789 – zjazd przedstawicieli miast królewskich w Warszawie; opracowanie przez Kołłątaja memoriału o przyznaniu mieszczanom praw politycznych, wręczonego królowi podczas tzw. czarnej procesji

1791 – opracowanie Praw konstytucyjnych, które stały się podstawą ostatecznego tekstu Ustawy Rządowej, czyli Konstytucji 3 maja; nominacja Kołłątaja na urząd podkanclerzego koronnego i odznaczenie go Orderem Orła Białego

1792 – zawiązanie konfederacji targowickiej i wojna polsko-rosyjska w obronie Konstytucji; wobec niepowodzeń na froncie Kołłątaj opowiada się za przystąpieniem króla do Targowicy, podpisuje swój akces (odrzucony przez targowiczan) i wyjeżdża z Warszawy do Lipska

1792-1794 – pobyt na emigracji politycznej w Lipsku; opublikowanie działa O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 maja

1794 – udział w Insurekcji Kościuszkowskiej; objęcie Wydziału Skarbu w Radzie Najwyższej Narodowej; opracowanie tekstu Uniwersału Połanieckiego, który ograniczał pańszczyznę i dawał chłopom wolność osobistą; po szturmie Pragi przez wojsko rosyjskie Kołłątaj wyjeżdża z Warszawy i zostaje aresztowany w Galicji przez władze austriackie

1794-1802 – pobyt w austriackim więzieniu w Ołomuńcu i twierdzy Josephstadt

1803-1805 – udział w organizacji Liceum Krzemienieckiego na Wołyniu; praca naukowa nad dziełami Stan oświecenia w Polsce, Rozbiór krytyczny zasad historii o początkach rodu ludzkiego

1807-1808 – prewencyjne aresztowanie przez władze rosyjskie wobec wkroczenia wojsk napoleońskich na ziemie polskie i utworzenia Księstwa Warszawskiego; po powrocie z Moskwy opracowanie traktatu Uwagi nad teraźniejszym położeniem tej części ziemi polskiej, którą od traktatu tylżyckiego zaczęto zwać Księstwem Warszawskim. Nil desperandum (1808)

1809 – członkostwo w Warszawskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk

1809-1810 – nieudane próby powrotu do życia politycznego; odrzucenie przez władze Księstwa Warszawskiego projektów Kołłątaja na temat reformy ustroju i szkolnictwa; opublikowanie dzieła Porządek fzyczno-moralny (1810); prace nad pamiętnikami historycznymi

28 lutego 1812 – Kołłątaj umiera w Warszawie i zostaje pochowany na Powązkach; dokładne miejsce jego pochówku jest nieznane