Kościół w Krzyżanowicach
Hugo Kołłątaj, człowiek swoich czasów o rozległych zainteresowaniach oraz niespożytej działalności na różnorodnych polach, w latach osiemdziesiątych XVIII wieku zgromadził w swym ręku prebendy kościelne i majątki (m.in. Krzesławice, Michałowice, Biskupice), dochodząc do dużej zamożności. W roku 1779 uzyskał probostwo i wieś Krzyżanowice.

Krzyżanowice Dolne, wieś w województwie świętokrzyskim w gminie Pińczów, swymi początkami sięga XII wieku (Długosz wspomina, że pierwszy kościół istniał tu już w 1125 roku). Miejscowość, w swojej długiej i burzliwej historii, zyskała nawet prawa miejskie, nadane jej przez króla Władysława Jagiełłę.

Kołłątaj będąc z natury oraz zacięcia reformatorem, jednocześnie umiejętnie umiał łączyć interes ogółu z interesem własnym. Dla zarządu parafii napisał Dyspozycję, która ciekawie świadczy o jego talentach – organizacyjnym, gospodarczym, administracyjnym, a także wychowawczym „rządu dusz” chłopskich. Dla swoich parafian założył szkołę, dbał o rozwój rolnictwa i hodowli oraz powołał gromadzkie, samopomocowe Bractwo Miłosierdzia pod wezwaniem Adama i Ewy. Krzyżanowice stały się dla niego wsią doświadczalną, gdzie wprowadzał reformy agrarne, reorganizując położenie chłopów na zasadzie „kontraktów” i nadań „na własność gruntową”.
Kościół w Krzyżanowicach